Een jasje vullen met plantenvezels in plaats van ganzendons klinkt als een simpele oplossing voor een lastig probleem. Het Britse bedrijf Ponda, gevestigd in Bristol, doet precies dat met BioPuff®: een isolatiemateriaal gemaakt van lisdodde (Typha latifolia), een moerasplant. Het concept is aantrekkelijk genoeg om even bij stil te staan, maar het verdient ook een kritische blik voordat we het als doorbraak bestempelen.
Wat is BioPuff®?
BioPuff® wordt gewonnen uit de pluizige zaadpluimen van lisdodde, een plant die groeit op moeras- en veengrond. Ponda werkt hiervoor samen met landeigenaren en natuurorganisaties om verdroogde veengebieden opnieuw te vernatten en er lisdodde op te telen, een teeltmethode die bekendstaat als paludicultuur. De vezels worden mechanisch gewonnen, zonder chemische bewerking, en vervolgens verwerkt tot een vulmateriaal met een vergelijkbare isolatiewaarde als donsveren.
Belangrijk detail: het eindproduct is geen zuiver plantaardig materiaal. De losse vulling bestaat voor 60 procent uit lisdoddevezel en 40 procent uit gerecycled polyester, dat volgens Ponda versneld biologisch afbreekt. Er is ook een gewatteerde variant met 80 procent lisdodde en 20 procent gerecycled polyester. Het materiaal heeft Cradle to Cradle Gold-certificering en voldoet aan de Global Recycled Standard.
Wie zit er achter Ponda?
Ponda is opgericht door vier mensen die elkaar leerden kennen tijdens een gezamenlijke master Innovation Design Engineering aan Imperial College London en de Royal College of Art: Julian Ellis-Brown, Finlay Duncan, Neloufar (Nelly) Taheri en Antonia Jara Contreras. Volgens het bedrijf zelf vulden ze elkaar vanaf het begin aan op verschillende vlakken: Julian als systeemdenker met een technische achtergrond en de rol van CEO, Finlay als materiaalwetenschapper die de chemie achter BioPuff® ontwikkelde, Neloufar als de operationele en commerciële kracht achter de opschaling van de toeleveringsketen, en Antonia als ontwerper die de technologie vertaalt naar producten.
Het bedrijf begon als universitair onderzoeksproject en groeide uit tot een startup gevestigd in Avonmouth, Bristol. Deze achtergrond verklaart ook de insteek van het bedrijf: BioPuff® komt niet voort uit de textielindustrie zelf, maar uit ontwerp- en techniekonderzoek naar ecosystemen, wat verklaart waarom het regeneratieve landschapsverhaal minstens zo centraal staat als het materiaal.
Een kanttekening hierbij: deze informatie komt vrijwel volledig van de eigen “founder’s story” op de Ponda-website. Dat maakt het geen onwaar verhaal, maar het is wel de versie die het bedrijf zelf over zichzelf vertelt, inclusief de gebruikelijke framing van een klein team met een “radicaal” idee dat de status quo doorbreekt. Onafhankelijke profielen of interviews met de oprichters afgezien van de eerdergenoemde investeringsberichten hebben we niet kunnen terugvinden.
Waarom het de moeite waard is
Het sterkste argument voor BioPuff® zit niet in het jasje zelf, maar in wat de teelt van lisdodde oplevert voor het landschap eromheen. Verdroogde veengebieden stoten wereldwijd grote hoeveelheden CO2 uit, terwijl gezonde veengrond juist een van de efficiëntste koolstofopslagsystemen op aarde is. Door deze gebieden weer nat te maken en lisdodde te telen, ontstaat een gewas dat relatief snel groeit, weinig onderhoud vraagt, bijdraagt aan waterzuivering en overstromingsbeheer, en tegelijk een bruikbare vezel oplevert. Dat is een fundamenteel ander verdienmodel dan de meeste “duurzame” materialen, waar het positieve effect vooral zit in het vermijden van schade (minder plastic, minder dierenleed) in plaats van actief herstel.
Daarnaast is het product zonder dierlijke grondstoffen, wat het voor een deel van de lezers een relevant criterium maakt naast de klimaatimpact.
Ponda werkt inmiddels samen met gevestigde merken als Berghaus, Stella McCartney, Parley for the Oceans en Sheep Inc, en heeft eind vorig jaar 2,4 miljoen dollar aan investering opgehaald om de productie op te schalen.
De kritische kant
Een paar dingen vragen om nuance voordat je BioPuff® als voorbeeldoplossing neerzet.
Het is voor bijna de helft nog steeds polyester. Zowel de losse vulling (40 procent) als de gewatteerde variant (20 procent) bevat gerecycled polyester. Dat polyester is weliswaar gerecycled en volgens Ponda versneld afbreekbaar, maar het blijft een fossiel-gebaseerde kunststof. Recycled polyester wordt in de duurzame-mode-sector regelmatig bekritiseerd als term die eerder verkoopt dan daadwerkelijk het onderliggende probleem oplost, namelijk de afhankelijkheid van plastic vezels en de microplasticproblematiek die daarbij hoort. BioPuff® is dus beter te omschrijven als een hybride materiaal dan als een volledig plantaardig alternatief.
De schaal is nog klein. Vorig jaar oogstte Ponda 10 ton aan gewas, wat 3 ton eindproduct opleverde. De geplande productiecapaciteit van 400 ton per jaar, goed voor ongeveer 1,25 miljoen jassen, vereist zo’n 1.500 hectare aan vernatte veengrond. Dat is een forse opschaling ten opzichte van de huidige productie, en het is nog niet duidelijk binnen welk tijdsbestek Ponda die capaciteit denkt te bereiken. Voor een lezer die nu een jas met BioPuff® overweegt, is het dus goed om te beseffen dat je bij een jong, nog opschalend bedrijf koopt.
Onafhankelijke, gepubliceerde levenscyclusanalyse ontbreekt vooralsnog in wat wij konden terugvinden. De cijfers over CO2-besparing en landregeneratie die Ponda communiceert (bijvoorbeeld dat één jas 10 vierkante meter land regenereert en 40 kilogram CO2 afvangt) zijn bedrijfscijfers. Dat maakt ze niet per definitie onjuist, maar wel iets om met een korrel zout te nemen totdat er onafhankelijke verificatie is, zoals bij veel jonge materiaalbedrijven het geval is.
Het is niet de enige plantaardige donsvervanger. Kapok, gewonnen uit de zaadpeulen van de kapokboom, is al langer op de markt en heeft een vergelijkbare belofte: lichtgewicht, isolerend, biologisch afbreekbaar, en met minimale teelt omdat de boom wild groeit. Ook wolmengsels zoals Lavalan (wol met plantaardig polylactide) en de bekendere synthetische donsvervangers als PrimaLoft spelen in dezelfde markt. BioPuff® onderscheidt zich vooral door het regeneratieve teeltverhaal, niet per se doordat het materiaal zelf beter presteert dan bestaande alternatieven; op dat vlak claimt Ponda een isolatiewaarde die vergelijkbaar is met donsveren, zonder dat wij onafhankelijke testresultaten hebben teruggevonden die dat bevestigen.
Waar vind je het?
Ponda verkoopt inmiddels een eigen BioPuff®-jas via de eigen webshop, met een vulling van 335 gram en een buitenlaag van 100 procent gerecycled polyester. Daarnaast is het materiaal via de eerder genoemde merkpartners in prototypes en beperkte collecties te vinden. Een breed verkrijgbaar, betaalbaar kledingstuk met BioPuff® is er op dit moment nog niet.
Conclusie over Ponda
BioPuff® is een van de weinige duurzaamheidsconcepten waarbij het verdienmodel direct gekoppeld is aan landschapsherstel, en dat maakt het oprecht interessant. Tegelijk is het nog een jong bedrijf met een product dat voor een substantieel deel uit gerecycled polyester bestaat, een productieschaal die nog moet bewijzen op te kunnen schalen, en cijfers die vooralsnog vooral van het bedrijf zelf komen. Geen reden om het af te schrijven, wel reden om het te volgen zonder het nu al als hét alternatief voor donsveren te bestempelen.
Beeldmateriaal: copyright Ponda
